I - TIỂU DẪN
1.Tác giả: Nguyễn Minh Châu (1930- 1989)
- Quê: Xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An
- Ông là nhà văn quân đội - “Niềm kiêu hãnh của những người cầm bút” ( Nguyễn Khải)
- Trước 1975: tác phẩm của ông mang đặc điểm chung của văn học thời chống Mĩ: Mang khuynh hướng sử thi, lấp lánh vẻ đẹp lãng mạn và dồi dào chất thơ.
- Sau 1975 (chính xác là từ những năm 1980) ông “thuộc trong số những nhà văn mở đường tinh anh và tài năng nhất” (Nguyên Ngọc) của văn học Việt Nam thời đổi mới và được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật
năm 2000
- Tác phảm chính: (SGK) Dấu chân người lính, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành…
2. Hoàn cảnh sáng tác
- Tháng 8- 1983
- In trong tập truyện ngắn cùng tên, NXB Tác phẩm mới, Hà Nội, 1987
II - ĐỌC HIỂU
1.Tóm tắt:
Để có thể xuất bản một bộ lịch nghệ thuật về thuyền và biển một cách ưng ý, trưởng phòng đề nghị nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng đi thực tế chụp một bức ảnh với cảnh biển buổi sáng có sương mù . Anh đi đến một vùng biển vốn là chiến trường cũ và nhân dịp này thăm lại chánh án Đẩu, người bạn chiến đấu năm xưa. Sau mấy buổi sáng “phục kích”, Phùng đã chụp được cảnh con thuyền lúc bình minh - một bức tranh hài hòa, toàn bích. Người nghệ sĩ không khỏi bối rối và tưởng như mình đã khám phá thấy “chân lí của sự hoàn thiện”. Nhưng anh không ngờ từ con thuyền ngoài xa đẹp như mơ ấy lại bước xuống một đôi vợ chồng hàng chài và người đàn ông đánh đập vợ một cách tàn tệ chỉ để giải toả nỗi uất ức vì sự nghèo khổ. Nghệ sĩ Phùng chưa kịp can thiệp thì thằng Phác -đứa con- đã lao ra đánh lại cha để cứu mẹ. Biết Phùng chứng kiến sự tàn bạo của cha mình thằng Phác đâm ra ghét anh. Ba hôm sau, cũng trong làn sương sớm Phùng lại chứng kiến cảnh gã đàn ông đánh vợ, cô chị gái tước đoạt con dao mà thằng bé Phác định dùng để bảo vệ mẹ. Anh xông vào can thiệp thì bị người đàn ông đánh trả. Phùng bị thương và được đưa về trạm y tế của toà án. Tại đây anh ngạc nhiên và xúc động khi nghe câu chuyện của người đàn bà hàng chài. Anh hiểu người đàn bà ấy không chịu bỏ người chồng tàn nhẫn vì cần người đàn ông trên con thuyền ngoài khơi, để cùng nuôi nấng đàn con. Cả Phùng và chánh án Đẩu đều thấm thía không thể giản đơn khi nhìn nhận mọi hiện tượng của cuộc đời.
2. Bố cục: Hai đoạn
- Đoạn 1(từ đầu đến chiếc thuyền lưới vó đã biến mất): Cảnh bình minh trên biển
- Đoạn 2(còn lại): Câu chuyện ở toà án huyện
3. Cảnh bình minh trên biển: Người nghệ sĩ có những phát hiện mới mẻ
a- Bức tranh thiên nhiên hoàn mĩ:
- Vẻ đẹp trời cho mà cả đời bấm máy người nghệ sĩ chỉ có diễm phúc bắt gặp một lần : Mũi thuyền in một nét mơ hồ
loè nhoè vào bầu sương mù mầu trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào.Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum…
+ Một bức tranh mực tàu của một danh hoạ thời cổ
+ Toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hoà
+ Một vẻ đẹp toàn bích
Không thể tìm thêm một từ ngữ nào ấn tượng hơn nữa để ca ngợi vẻ đẹp cổ điển mà lãng mạn của bức tranh biển lúc bình minh.
- Cảm xúc người nghệ sĩ:
+ Đau thắt trái tim
+ Khám phá ra chân lí của sự hoàn thiện
+ Nghĩ rằng hiện thân của cái đẹp chính là đạo đức
Còn gì hạnh phúc hơn đối với người nghệ sĩ khi bắt gặp vẻ đẹp tuyệt cảnh đem đến sự trong trẻo, bay bổng của tâm hồn
b- Bức tranh cuộc sống đầy bất ngờ và nghịch lí
* Giữa lúc tâm hồn đang thăng hoa bởi cái đẹp vô cùng, vô tận của ngoại cảnh thì nghệ sĩ Phùng lại choáng váng vì những gì mình đang chứng kiến:
- Từ chiếc thuyền đẹp như mơ, hai người bước ra:
+ Một người đàn bà ngoài bốn mươi tuổi cao lớn, thô kệch và xấu xí với khuôn mặt rỗ đầy mệt mỏi, tái nhợt sau một đêm thức trắng
+ Một lão đàn ông thô kệch, dữ tợn với tấm lưng rộng, mái tóc tổ quạ, chân đi chữ bát, đôi mắt đầy vẻ độc dữ.
- Người đàn ông rút chiếc thắt lưng quật tới tấp vào người
đàn bà với tất cả lòng căm hận như lửa cháy:“Mày chết đi cho ông nhờ, chúng mày chết đi cho ông nhờ”
- Người đàn bà cam chịu, nhẫn nhục ngoài sức tưởng tượng“không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn”
- Một thằng bé như một viên đạn trên đường lao tới đích nhảy xổ vào, giằng lấy chiếc thắt lưng, quật vào gã đàn ông. Lão thẳng tay tát thằng bé khiến nó lảo đảo ngã chúi xuống cát rồi bỏ đi.
- Người đàn bà lúc này mới đau đớn, xấu hổ, nhục nhã, mếu máo gọi : Phác, con ơi. Bà ôm lấy đứa bé rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để rồi bất ngờ chạy theo gã đàn ông, trở về thuyền.
Thì ra đó là một gia đình - Một bi kịch ngang trái ! Nó như trò đùa quái ác của cuộc sống.
Nhưng đó mới chỉ là những nét phác thảo chấm phá ban đầu của bức tranh cuộc sống mà Phùng thu vào ống kính tâm hồn.
* Ba hôm sau, Phùng lại chứng kiến cảnh gã đàn ông đánh vợ, cô chị gái tước đoạt con dao mà thằng bé Phác định dùng để bảo vệ người mẹ đáng thương. Anh xông vào can thiệp thì bị người đàn ông đánh bị thương và được đưa vào trạm xá toà án huyện. Biết Phùng chứng kiến sự tàn bạo của cha mình thằng Phác đâm ra ghét anh.
Ý nghĩa: Phát hiện của người nghệ sĩ như “một thứ nước rửa ảnh sẽ làm nổi hình, nổi sắc nhân vật, làm nổi bật vấn đề tư tưởng của tác giả” (Nguyễn Đăng Mạnh).
- Tình huống ấy khiến người nghệ sĩ vốn nhìn đời bằng con mắt lãng mạn cay đắng nhận ra rằng:
+ Đằng sau cái đẹp không phải bao giờ cũng là chân lí của sự hoàn thiện, là đạo đức.Chiếc thuyền ngoài xa mang đến cho người nghệ sĩ bức ảnh đẹp toàn bích- sẽ "được treo ở rất nhiều nơi, nhất là trong các gia đình sành nghệ thuật”. Nhưng khi chiếc thuyền ở gần “đâm thẳng vào trước chỗ tôi đứng” lại phơi bày một hiện thực nghiệt ngã về thân phận con người. Điều nào quan trọng hơn với người nghệ sĩ?
+ Có lẽ nhà văn muốn gửi tới bạn đọc những suy tư về mối quan hệ nghệ thuật và cuộc sống: Nghệ thuật vốn nảy sinh từ cuộc đời nhưng không phải bao giờ cuộc đời cũng là nghệ thuật. Nhà văn không nên nhìn cuộc sống chỉ bằng cái nhìn nghệ sĩ và từ ngoài xa mà phải “ngụp sâu vào dân tộc mình, nhân dân mình…” “ngụp sâu vào dân tộc mình, nhân dân mình…” “để làm công việc giống như kẻ nâng giấc cho những người cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủi dồn con người ta đến chân tường, những con người cả tâm hồn và thể xác bị hắt hủi và đoạ đầy đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin vào con người vhà cuộc đời để bênh vực cho những con người không có ai để bênh vực”(Ngồi buồn viết mà chơi) để “mang lại một điều gì thật sâu sắc mới mẻ cho bạn đọc”.
Phải chăng quan niệm ấy cũng rất gần với quan niệm của Nam Cao trước kia "…Nghệ thuật chỉ có thể là tiếng kêu đau khổ thoát ra từ những kiếp lầm than"(Trăng sáng).
4. Câu chuyện ở toà án huyện
a. Chánh án Đẩu
Thân mật khuyên người đàn bà tự giải phóng một cách đầy thiện chí : chị không sống nổi với cái lão đàn ông vũ phu ấy đâu.
Có lẽ Đẩu tin rằng giải pháp anh lựa chọn cho người đàn bà là tốt nhất.
Hoá ra lòng tốt của anh phi thực tế. Anh hiểu pháp luật nhưng anh đâu phải người làm ăn…đâu có hiểu được cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc.
* Thay đổi cách xưng hô với tư cách là chánh án :
Tùy bà! Nguyên tắc của chúng tôi là kêu gọi hòa thuận
* Nghe xong câu chuyên người đàn bà kể về cuộc đời mình một cái gì vừa vỡ ra trong đầu vị Bao Công của cái phố huyện miền biển
b.Người đàn bà
* Cầu xin không phải bỏ chồng : Quý tòa … phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó…
Một cách cư xử đáng ngạc nhiên !
* Thay đổi thái độ : thân thiện hơn, khi thì lúng túng , sợ sệt lúc lại có vẻ sắc sảo và kể về cuộc đời bất hạnh của mình.
- Giải thích sự cam chịu của mình :
+ Cần một người đàn ông chèo chống khi phong ba… để nuôi nấng một sắp con
+ Cảm thấy hạnh phúc vì có lúc vợ chồng con cái … hòa thuận, vui vẻ, nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no…
c.Nghệ sĩ Phùng
Lắng nghe những điều đó nghệ sĩ Phùng đi từ ngạc nhiên này sangg ngạc nhiên khác, nỗi xúc động tràn ngập lòng anh: Đằng sau vẻ
ngoài xấu xí, thô kệch của người đàn bà lạc hậu lại lấp lánh tìnhh tình thương,lòng vị tha, đức hi sinh của người mẹ.
Câu chuyện về cuộc đời đáng thương của người đàn bà kia ẩn chứa những triết lí sâu sắc về cuộc sống và con người:
* Quan niệm hạnh phúc của con người nhiều khi thật giản đơn, khát vọng vọng hạnh phúc thật nhỏ bé mà sao vẫn ngoài tầm tay.
* Sự tàn bạo nhiều khi được sinh ra từ sự nghèo đói vất vả .
* Nguyên nhân sự nghèo đói khó có thể lí giải một cách giản đơn:
+ Trước kia do trốn lính.
+ Thêm vào đó do đẻ nhiều quá
+ Nghề nghiệpđầy những bất trắc, nguy hiểm- những lúc biển động động, phong ba…
* Lời giải cho bài toán cuộc đời càng phức tạp: Trước thời kì đổi mới
nhiều nhà văn lí văn lí giải một cách giản đơn rằng cách mạng và
môi trường lao động trong xã hội mới sẽ giúp con người tự vượt
lên hoàn cảnh nhưng Nguyễn Minh Châu cho rằng dù cách mạng về
cuộc sống bớt khổ hơn nhưng n con con người vẫn phải đối diện với
sự khắc nghiệt của cuộc sống và tự họ phải đi tìm câu trả lời.
- Hành trình đi tìm hạnh phúc nhỏ nhoi của những người hàng chài
kia vẫn đầy chông gai phía trước và có thể còn nảy sinh những bi kịch đau
đau đớn hơn bi kịch chồng đánh vợ : Thằng Phác đã từng cầm dao
chống lại bố để bảo vệ mẹ và nó còn có mặt ở dưới biển này thì mẹ nó
không bị đánh…
- Con người ta luôn đứng trước sự lựa chọn và chưa có sự lựa chọn
hoàn mĩ cho những con người nghèo khổ, đáng thương .
5.Vài nét đắc sắc về nghệ thuật
* Xây dựng cốt truyện giản dị mà độc đáo
+ Tình huống mang ý nghĩa khám phá vế đời sống: Phùng
vốn nhìn đời bằng con mắt lãng mạn của nghệ sĩ nhưng sự thực nghiệt
ngã của cuộc đời đến với anh vào cái khoảnh khắc trong ngần của tâm
hồn khiến anh có cách nhìn đời khác hẳn. Anh thấy rõ hơn những ngang
trái trong gia đình người đàn bà thuyền chài, hiểu thêm tính cách, tình
cảm người đàn bà, chị em thằng Phát, hiểu sâu hơn về bản chất người
đồng đội cũ và hiểu thêm về chính mình.
+ Tình huống truyện dã được Nguyễn Minh Châu đẩy lên cao trào và
càng xoáy sâu hơn nữa để phát hiện tính cách con người, phát hiện sự
thật cuộc đời.
* Ngôn ngữ trần thuật
- Người kể chuyện: Phùng - sự hoá thân của tác giả
Tạo điểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường khả năng khám phá đời sống của tình huống truyện, lời kể trở nên khách quan, chân thực, giàu sức thuyết phục.
- Ngôn ngữ nhân vật: phù hợp với đặc điểm tính cách từng người:
+ Người đàn ông: thô lỗ, cục cằn, tàn nhẫn, hung bạo
+ Người đàn bà: dịu dàng, xót xa khi nói với con, đau đớn và thấu trải lẽ đời khi nói về thân phận.
+ Đẩu: giọng điệu người tốt bụng, nhiệt thành…
Việc sử dụng ngôn ngữ linh hoạt, sáng tạo như vậy đã phần khắc sâu thêm chủ đề- tư tưởng của truyện ngắn.
GHI NHỚ: SGK
Tải Game miễn phí
Tải game miễn phí
Trang chủ
